Sual: Þeytanýn çeþitleri var mýdýr, zararlarý nelerdir?
CEVAP
Allahü teâlâdan uzaklaþtýran þeylere, þeytan denir. Þeytan üç çeþittir: Ýblis, nefs ve kötü arkadaþ.

1- Ýblis ve avaneleri: Bu þeytanlar, cin sýnýfýndan ve Ýblis’in soyundandýr. Ýblis çok âlim idi. Âdem aleyhisselama karþý secde etmesi emredilince, kibirlenip, secde etmedi. Daha önce meleklerin hocasýyken, sonra ebedi olarak lanetlendi ve þeytanlarýn reisi oldu. Hadis-i þeriflerde buyuruldu ki:

(Öfke þeytandandýr. Þeytan ateþten yaratýldý. Ateþ suyla söner. Öfkelenen abdest alsýn!) [Nesai]

(Öfkelenen otursun, otururken öfkelenen de yatsýn.) [Ebu-þ-þeyh]

(Aksýrmak Rahmandan, esnemek þeytandandýr.) [Tirmizi]

(Kuvvetli aksýrmak da þeytandandýr.) [Ýbni Sünni]

(Namazda esnemek þeytandandýr.) [Buhari]

(Acele þeytandan, teenni Rahmandandýr.) [Tirmizi] (Teenni, temkinli, ihtiyatlý olmaktýr.)

(Teenni eden isabet eder, acele eden hata eder.) [Beyheki]

(Þu beþ þey hariç, acele þeytandandýr. Kýzýný evlendirmek, borcunu ödemek, cenaze iþlerini çabuk yapmak, misafiri doyurmak, günaha hemen tevbe etmek.) [Ý. Ahlaký]

(Feryat etmeden aðlayýn; çünkü göz ve kalbden gelen þey Allah’tandýr, elden ve dilden gelen þey, þeytandandýr.) [Buhari]

(Aðlamak merhamettendir. Baðýrýp çaðýrmak, þeytandandýr.) [Ýbni Sa’d]

(Gece merkep anýrýrsa ve köpek havlarsa, þeytandan Allah’a sýðýnýn; çünkü hayvanlar sizin görmediklerinizi görürler.) [Ý. Sünni]

(Vesvese þeytandandýr. Necaset temizlerken, vesveseden sakýnýn!) [Tirmizi]

(Namazda hayz görmek ve uyuklamak þeytandandýr.) [Ý. Mace]

(Namazda esnemek, kusmak ve burun kanamasý þeytandandýr.) [Tirmizi] (Bu ve benzerlerinin istisnasý vardýr. Mesela Ramazan ayýnda esnemek þeytandan deðildir, sinirseldir. Kusmak, burun kanamasý, uyuklamak gibi þeylerin, þeytandan olmayanlarý da vardýr.)

(Cumada uyuklamak þeytandandýr. Uyuklayýnca yerinizi deðiþtirin.) [Ý. Ebi Þeybe]

(Güzel rüya Allah’tan, kötü rüya þeytandandýr. Kötü rüya gören, kimseye anlatmasýn, sol tarafýna tükürsün [tü, tü diyerek tükürür gibi yapsýn] ve þeytandan Allahü tealaya sýðýnsýn. Böyle yapana, o rüya zarar vermez. Güzel rüya gören de, onu sevdiði kiþilere anlatsýn.) [Buhari]

Ýmam-ý Gazali hazretleri buyuruyor ki:
Fakirlikten korkmak, uðursuzluða inanmak da, þeytandandýr. Bir âyet-i kerime meali:
(Þeytan fakirlikle korkutup, size cimriliði emreder.) [Bekara 268]

Þeytan, musallat olup da günaha teþvik edince, hemen Allah’ý zikretmeli yani kelime-i tevhid okuyarak, estaðfirullah diyerek Allahü teâlâyý anmalýdýr. Bir âyet-i kerime meali:
(Rahman olan Allah’ý zikretmekten gâfil olana, yanýndan ayrýlmayan bir þeytan musallat ederiz.) [Zuhruf 36]

Bir hadis-i þerif meali de þöyledir:
(Þeytan, zikredilince kaçar, zikredilmezse, vesveseye devam eder.) [Ebu Ya’la]

Celaleddin-i Suyuti hazretleri buyuruyor ki:
Þeytanýn vesvesesinden, sýkýntýdan kurtulmak için, her gün bu duayý okumalýdýr: “Yâ Allah-ür-rakîb-ül-hafîz-ür-rahîm. Yâ Allah-ül-hayy-ül-halîm-ül’azîm-ür-raûf-ül-kerîm. Yâ Allah-ül-hayy-ül-kayyüm-ül-kâimü alâ külli nefsin bimâ kesebet, hul beynî ve beyne adüvvî!” (Kitab-ür-rahme fit-týbb-i vel-hikme)

2- Ýnsanýn nefsi: Ýçimizde bulunur, hep kötülük isteyen bir kuvvettir. Bu, þeytana göre daha zararlýdýr; çünkü içtedir. Ýçteki yara gibi tedavisi zordur. Þeytan, bir konuda, bir kere vesvese verip gider. Nefis, çok inatçýdýr, aldatýncaya kadar uðraþýr. Ýmam-ý Rabbani hazretleri buyuruyor ki:

Þeytandan gelen hastalýklar, küçük bir ilaçla kolayca giderilebilir. Nefsimiz, her zaman yanýmýzda bulunan, azýlý can düþmanýdýr. Dýþarýdaki düþmanýmýz, bu iç düþmanýn yardýmýyla bize saldýrýr. Onun yardýmýyla bizi yaralar. Nefsin her isteði, Allahü teâlânýn yasak ettiði þeylerdir. Her iþi, sahibi olan ve bütün iyiliklerin sahibi bulunan Allahü teâlâya karþý gelmektir. Hep, kendi can düþmaný olan þeytana uyar.

3- Kötü arkadaþ: Üç düþmanýn en tehlikelisi budur. Dünyada rezil eder, ahirette Cehenneme götürür. Kitap, gazete, dergi, radyo, TV, internet siteleri de, birer arkadaþtýr. Bunlar kötü olursa, felaket olur. Bir hadis-i þerif meali þöyledir:
(Kiþinin dini arkadaþýnýn dini gibidir. Kiminle dostluk ettiðine dikkat et.) [Hâkim]

Allahü teâlâ, Davud aleyhisselama da þöyle vahyetti:
(Beni sevmeyenlerle arkadaþlýk etme! Bunlar senin düþmanýndýr. Kalbini karartýr ve seni benden uzaklaþtýrýr.) [Ý. Gazali]