|
AİLE NEDİR?
Aile nedir? Ailenin işlevi nelerdir...
Aile; anne-baba ve çocuklardan oluşan en küçük sosyal birim. Daha ilkokul
yıllarında öğretilir bu şekliyle ailenin tanımı bizlere. Hepimiz bu tanıma uyan
ya da uymayan bir ailenin içine doğarız. Çoğumuzun günlük yaşamın
koşturmacasında aklımıza gelmez aile tanımın içeriği, bizler için anlamı;
ailemizin ve aile içinde bizlerin ne kadar değiştiği& iyi yada kötü deriz içine
doğduğumuz ve sonradan kurduğumuz aileye. Nedir aslında ailemizin iyi/sağlıklı
ya da kötü/sağlıksız olması?
Aile, bireyler için hangi işlevleri görür ve sağlıklı ailelerin özellikleri
nelerdir?
Aile her şeyden önce bir sistemdir. Aile içindeki bireylerin kişisel
özellikleriyle ilişkilidir. Ama yine de kendine ait bir yapısı, düzeni ve
özellikleri vardır. Çok rastlarız aile içinde suskun olup da aile dışına
çıktığında son derece konuşkan olabilen insanlara. Aile içinde suskun kalmaları
öğretilmiştir; suskun rolü verilmiştir çünkü onlara& Beklide ailede ondan daha
fazla konuşması beklenen gerekli insanlar vardır çünkü. Ya da aile sistemleri
ancak onlar suskun kaldıklarında bir arada olmaya devam edecektir; aile içinde
öğrenirler bunu.
Aile sisteminin 5 temel fonksiyonu genel olarak bizlere ailelerin sağlıklı ya da
sağlıksız olmaları hususunda bilgi verir. Aile içinde problemlerin çözümü; aile
içi iletişim, aile içinde rol dağılımı, duygusal karşılık verme ve duygulara
dahil olma/ olabilme ve davranış kontrolü.
1- Problem çözme; ailelerin sorunlara yaklaşımı ve çözüm şeklini anlatır. Yemeği
kimin pişireceğinden maddi yükü kimin üstleneceği gibi maddesel problemler ve
aile üyelerinin birbirine karşı yaşadıkları olumsuz duyguların çözümü gibi
duygusal problemlerin üstesinden gelebilme bu kategoride değerlendirilir.
Problemler aile bireyleri tarafından tanımlanabiliyor ve konuşulabiliyorsa,
çözüm önerileri sunulup, çözümü konusunda ortak karar alınabiliyorsa çözüme
uygun davranışlar uygulanıyor ve sonuçları aile içinde kimse suçlanmadan
değerlendirilebiliyorsa bu sağlıklı ailenin bir göstergesidir.
2- Aile içi iletişim, ailede sözlü ve sözsüz mesajların nasıl ifade edildiğine
gönderme yapar. Aile içinde iletişimin olabildiğince açık ve direk olması
ailenin sağlıklılığına işaret eder. Ev işlerinden bunalan ve yardım isteyen bir
annenin çocuğuna çok sorumsuzsun, çok dağınıksın demesi yerine ev işlerinden çok
yoruluyorum en azından odanı sen topla diyebilmesidir aslında açık ve direk
iletişim; yani sağlıklı iletişim. Tartışmalar yaşansa bile yine çözüm
bulunabileceğini gösterir.
3- Roller; ailenin çeşitli fonksiyonlarının karşılandığı, aile bireylerinin çoğu
zaman otomatik olarak yerine getirdiği davranış kalıplarıdır. Ailede kimin hangi
görevi üstlendiğinden aile içindeki sınırların nasıl korunduğuna kadar geniş bir
yelpazeye işaret eder. Örneğin toplumda anne babanın sorumluluğu olarak kabul
edilen özellikler, aile içinde de uygulanabiliyorsa; yani anne-baba, anne
babalığının, çocuk çocukluğunun bilincinde ise, bu davranış kalıpları içinde
davranabiliyorlarsa ve bu ailenin her bireyi tarafından kabul edilebiliyorsa bu
ailedeki rol dağılımının sağlıklı olduğunu gösterir.
4- Duygulara dahil olabilme ve karşılık verebilme; aile bireylerinin duygusal
durumlarına uygun şekilde karşılık verebilmelerini ortak ya da bireysel
aktivitelerini paylaşabilmeyi ifade eder. Ailenin sıkıntı yaşayan bir üyesinin
kendini anlaşılmış hissedebilmesi, uygun şekilde yardım görebileceğini bilmesi
ailenin sağlıklı oluşuna işaret eder. Benzer şekilde arkadaşlarıyla vakit
geçirmek isteyen bir ergenin ailenin bilgisi dahilinde ama özelini de koruyarak
huzurlu vakit geçirebilmesi de sağlıklılığın göstergesidir. Tıpkı keyifle ve
ailece yenen akşam yemekleri gibi.
5- Davranış kontrolü; fiziksel olarak tehlikeli durumlarda psikobiyolojik
ihtiyaçların karşılanması noktasında ve aile üyelerinin sosyal kontrole ihtiyacı
olduğunda kendini gösterir. Ne çok katı ve değiştirilemez ne de tamamen
boşvermiş ya da kaotik davranışlar yerine yeterince esnek ve duruma uygun
davranışlar gösterebilmesi ailenin sağlıklı oluşuyla alakalıdır. Yani karnesinde
kırık notlar olduğu için hayatının karartılacağını düşündüğünden, kendi hayatını
karartma kararı verebilecek çocukların olmadığı ailedir sağlıklı aile.
Cezalandırılacağını bildiği halde, notlarının kendi sorumluluğunda olduğunu,
düzeltilebileceğini aile içinde öğrenilebilmiş çocuklar vardır sağlıklı ailenin
içinde.
Sonuç olarak; bu beş fonksiyonda iyi kötü bir denge tutturmuş gerekli olan
durumlarda esneklik gösterebilen ve değişime ayak uydurabilen aileler sağlıklı
ailelerdir ve aile üyelerinin sağlıklı bireyler olabilmelerine olanak sağlar. Bu
ailelerde hayat şartları zorunlu değişimleri direttiğinde değişimler ya da
bozulmalar yaşansa da yine sağlıklı oluşa dönebilmek mümkün olur. Ailelerin
sağlığı ve yapısı, bireylerin sağlıksız olma ihtimaline feda edilemez. Bizler bu
tip ailelerden kendi ailelerimizi kurabilecek ya da kurmayı isteyebilecek kadar
bağımsız ama her zaman sevileceğimizi ve değer verileceğimizi bilecek kadar da
bağımlı olabiliriz.
Seçil ÇELİK ÖZBEKLİK
|
