|
İSLAMİ AİLENİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Bilindiği gibi sosyoloji; tarihi
gelişmeler, sosyal ve ekonomik etkiler sebebiyle oluştuğunu ve geliştiğini
varsaydığı çeşitli âile tiplerinden söz eder: Klan Aile, Zadruga Ailesi,
Pedersahi Aile, Modern Aile ve Modern Aile ya da Çekirdek Aile gibi.
Sosyoloji ile uğraşanlar, Klan Aile tipini en ilkel ve en geniş âile olarak
değerlendirir. Bugün için modern âile dedikleri Çekirdek Aile ise, en gelişmiş
âile tipi olarak kabul edilir. "Bu gün için " diyorum; çünkü ölçü insan aklı
olunca, yarının moderni ve en güzeli elbette daha değişik olacaktır. Zaten Klan
Aile tipinden hareketle modernleşme yolunda durmadan küçülen âile,1917 Bolşevik
Ihtilâli ile iyice küçültülmüs ve çocuklar da âileden koparılarak âile sadece
karı-kocadan oluşur hale indirgenmiş, onların da karşılıklı sorumlulukları
azaltılmış ve bağlılıkları âdetâ pamuk ipliği gücüne indirilmiştir. Yani Klan
Aile tipi aşırılığının bir ucunu oluşturursa, bu tür bir Çekirdek Aile de diğer
ucunu oluşturur denebilir.
Bütün bu âile tiplerine, gerek sosyolojik, gerekse Islâmî açıdan baktığımızda,
her birinin bazı âvantajların yanında, bir çok sakıncalarının da olduğunu
görürüz. Nitekim karı ile kocaya indirgenen âile tipi, bizzat Rusya'da bile daha
1925'lerde tepki görmüş, nihayet 1940'larda eski haline çevrilmiştir. Fransa
gibi bazı batı ülkelerinde bu geri dönüş biraz daha ileri gitmiş ve anne -
babayı da, evlere yapılacak ilâve bir bölümün olması şartıyla, âileye dahil
etmiştir.
Sözünü ettiğimiz avantajlı yanlar ve sakıncaları burada açıklamaya kalkışmamız,
bizi istenen çerçeveden uzaklaştıracağı için, onlara değinmeyecek ve Islâmî âile
tipi için; sözkonusu sakıncaları giderici, avantajları ise bünyesinde toplayan
bir âile tipi, kısaca Islâmi aile diyecegiz. Mesele ilmi ölçüler içerisinde
incelenirse, bu ifadenin aslâ subjektif olmadığı anlaşılacaktır. Islâmi aile
tipini ille de bunlardan birine benzetmek gerekirse, bazı batı ülkelerinde geri
dönüşte varılan noktadaki modern çekirdek aile, Islâmi olana en yakın olanda
denilebilir.
Öyleyse Islâmi olan nasıldır?
Bu soruya en kısa şekilde şöyle cevap verebiliriz: Dayanışmada Klan Aile tipini
andırır şekilde -fakat aynısı değil- kalabalık, hattâ "el-Akrap fel-Akrap"
formülü ile "âkile" gibi büyük bir cemaat oluşturacak kadar geniş, saygı ve
sevgi esasına dayanan, günlük hayatta, yatmada; kalkmada; tek tek herkesin
şahsiyetini geliştirmede ve herkesi konumuna· göre sorumlu olma düzeyine
yükseltmede çekirdek bir âile tipi. Ne var ki bunun son derece kapalı ve
açıklamaya muhtaç bir genelleme olduğu da bilinmelidir.
Diğer yönden, ekonomik dünya görüşlerinin aile tipinin, aile tipinin de konut
tipine, mimariye, dolayısıyla şehircilik anlayışına etki edeceği de ayrı bir
gerçek, bu yönüyle baktığımızda da Islâmdaki âile dar ve geniş anlamda olmak
üzere ikiye ayrılabilir. Dar anlamda çekirdek birim, -küçük çocuk yoksa karı ile
kocaya kadar inebilir. Onların "Beyt" anlamında bir barınağı olacağı gibi,
yetişmiş çocukların ve anne-babanın da bu anlamda müstakil birer "Beyt"i, ya da
konutu bulunacaktır. Bunu Kur'ân-ı Kerim'in Nûr Sûresi ayet 61 den ve
Peygamberimizin on yaşına gelmiş çocukların gecelemede birbirlerinden ayrılması
emrinden anlıyoruz. Ayrıca Nûr Sûresi 58. ve 59. âyetler de bu konuda bize ışık
tutar. Bu bağlamda "beyt" ve "dâr" kelimelerinin taşıdıkları anlamlar da bizim
Islâmî âile tipi ve konut şekli hakkında bilgi edinmemize yardımcı olur. "Beyt",
müstakil olarak kilitlenebilir, yerine göre küçük konuttur. Bazan bir oda bile "beyt"
anlamı taşıyabilir. "Dâr" ise beyt'lerden oluşan âdetâ bir toplu konuttur. Ancak
Islâmda âileler arası dayanışma, asabe, âkile, ya da "el-Akrap-Fel-Akrap"
formülüne göre zorunlu olduğu için beyt'lerden oluşan toplu konut, yani "dâr"
tipinin Islâm mimarisinde, revaklı cami avlularını andıran, bir tek karevî
meydana açılan, dışa kapalı bitişik odalar şeklini aldığını görürüz. Bu tip
Islâmî mimari, halen bazı doğu ve güneydoğu Anadolu kasaba ve şehirlerinde,
Mısır'da; Suriye'de ve Irâk'ta yaşanmaktadır.
Islâmi Aile, Islâm dışı bütün âile tiplerinden farklı, fâkat daha çok modern
çekirdek âileye yakın orijinal bir âile tipidir.
Islâmda aile yuvası "harem" (saygın ve kutsi" olarak adlandırılır ve âiledeki
her ferdin naslarla çizilmiş bir hürmet hakkı ve görevi vardır. Bu itibarla
âilede hürmeti zedeleyen her yol kapalıdır. Karı ile koca müstakil bir beyt'te
yaşadığı gibi, hizmetçi ve yetişkin çocukların odaları da ayrıdır. Yetişkin
olmayan, fakat karı-koca ilişkilerinden haberdar çocuklar da, anne ve baba ile
aynı odada yatamazlar. Ev, mahrem olmayan kadın ve erkeklerin halvetine engel
olacak kâdar büyük ve bölmelidir, ya da bu durumda olanlar müstakil evlere
ayrılmak zorundadır.
Yaşlılar kendilerine yeterli oldukları sürece yaşarlar. Ancak bakılmaya muhtaç
durumda iseler, kanunlarla belirlenmiş sıraya göre yakınları onlara bakmakla
yükümlüdür. Bu sadece vicdanlara bırakılmamıştır. Vicdanlar âhiret inancıyla
terbiye edilmekle beraber, zorlayıcı kanuni müeyyideler de vardır. Dolayısıyla
Islâm Toplumunda Huzur Evi ve Kres denen tecrit kampları yoktur. |
